Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου
Ο Ιερός Ενοριακός Ναός Αγίου Δημητρίου Τριπόλεως τιμάται στο όνομα του Αγίου Ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλήτου. Έχει μακρά ιστορία στη ζωή της πόλεως της Τριπόλεως και μπορούμε να πούμε ότι συμπορεύεται μαζί με τήν πόλη ακόμα και από το ξεκίνημά της. Ιστορικές μαρτυρίες περί του Ιερού Ναού έχουμε από τίς τελευταίες δεκαετίες του Δεκάτου εβδόμου αιώνα, και συγκεκριμένα κατά την 10η Σεπτεμβρίου 1696 όπου ο Επίσκοπος Αμυκλών Ιωακείμ Μάστορης κάνει αναφορά της Εκκλησιαστικής καταστάσεως της Μητροπόλεως του προς τον Βενετό Προβλεπτή Φραγκίσκο Γκριμάνη. Αναφέρει ότι μεταξύ των άλλων Ναών και Μοναστηριών στην Τριπολιτσά υπάρχει και ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου ως κανονική ενορία με εφημέριο του τον Ιερέα Νικόλαο με την περιουσία του Ναού να ανέρχεται σε δύο αγρούς, ένα κελί μία μάνδρα και μία άρτικα όπως αναφέρει. Συνεχίζοντας την αναφορά του προσθέτει οτι η ενορία απαρτίζεται από εικοσιτέσσερις οικίες και ο πληθυσμός της αποτελείται από είκοσι πέντε άνδρες, είκοσι εννέα γυναίκες και σαράντα παιδιά.
Με την πάροδο των ετών και κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας από διάφορες πηγές πληροφορούμαστε οτι ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου ανεδείχθη σε Μητροπολιτικό Ναό της Τριπολιτσάς και παρέμεινε μέχρι το 1873, όπου ανεκηρύχθη Μητροπολιτικός Ναός της Τριπόλεως ο Ιερός Ναός του Αγίου Βασιλείου. Εις τόν Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου έλαβαν χώρα πολλά εκκλησιαστικά και κοινωνικά γεγονότα του τόπου. Εκεί εχειροτονήθη ο πρώτος Επίσκοπος Τριπολιτσάς «Άνθιμος Βάρβογλης ο Ιερομάρτυρας που ανασκολοπίσθη μαζί με τους άνδρες της πόλης στο λόφο που σήμερα είναι ό Ναός της Αγίας Αικατερίνης κατά την περίοδο των Ορλοφικών το 1770.
Σύμφωνα με την παράδοση στον Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου έχει ταφεί ο Νεομάρτυς Μήτρος ο εκ Θεισόας Ολυμπίας Ηλείας ο οποίος μαρτύρησε την 28η Μαΐου 1794 και μέχρι σήμερα το ιερό του λείψανο δεν έχει εντοπιστεί. Ακόμα στο Ιερό Βήμα του Ιερού Ναού δίπλα στην Αγία Τράπεζα είχε ταφεί η Κάρα του Αγίου Νεομάρτυρος Δημητρίου, που είναι ο Πολιούχος Τριπόλεως με τον Νεομάρτυρα Παύλο, μαρτυρήσαντος κατά την 14η Απριλίου 1803, η οποία φυλασσόταν σε αργυρή λειψανοθήκη στο δεξιό κλίτος σε προσκυνητάρι με την εικόνα του Αγίου Νεομάρτυρος Δημητρίου και σήμερα φυλάσσεται στον Μητροπολιτικό Ιερό Ναό Αγίου Βασιλείου Τριπόλεως.
Στον Άγιο Δημήτριο εκκλησιαζόταν τακτικά κατά την περίοδο της Ελληνικής Επαναστάσεως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και μάλιστα ανα- φέρεται το εξής περιστατικό: Κάποιοι αντίπαλοί του κυκλοφόρησαν ένα λίβελο εναντίον του και τον θυροκόλλησαν στην είσοδο του Ναού ώστε να τον διαβάζουν οι εισερχόμενοι στο Ναό. Όταν πήγε ο Κολοκοτρώνης στην Εκκλησία και είδε να διαβάζεται με περιέργεια από κάποιους το χαρτί αυτό, τους πλησίασε καί τους ρώτησε: «Τί διαβάζετε όρε παιδιά;» και ένας απ’ αυτούς του είπε «Γράφει πράγματα εναντίον σου», τότε με προσοχή ξεκόλλησε το χαρτί, μπήκε στην Εκκλησία, πήγε στον Ιερέα και του είπε: «Πάρε παπά μου αυτό το χαρτί και διάβασε το από την Ωραία Πύλη να το ακούσει ο κόσμος και να κρίνει, για να μάθουν όλοι ότι την καρυδιά που έχει καρύδια πετροβολούνε τα παιδιά ».
Τον Ιερό Ναό κατέκαυσε ο Ιμπραήμ το 1828, όταν επεσκέφθη την Τριπολιτσά ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδος Ιωάννης Καποδίστριας τον Ιούλιο του 1828 η Θεία Λειτουργία και η Δοξολογία ετελέσθησαν μέσα στα αποκαΐδια του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου. Ο Ιωάννης Καποδίστριας κατά την ώρα της προσευχής ως πιστός Χριστιανός που ήταν συγκινημένος από το φαινόμενο είπε στο Μητροπολίτη Δανιήλ: «Δέσποτα εκ του προσωπικού μου βαλαντίου σου προσφέρω για την αποκατάσταση του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου το χρηματικό ποσό των 100 φοινίκων». Τούτο έγινε παρουσία του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη ο οποίος μάλιστα κατά τις διηγήσεις της εποχής ανέλαβε ο ίδιος την παρακίνηση των Τριπολιτσιωτών να βοηθήσουν για την αποκατάσταση του Ναού όπως και έγινε και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτό μαρτυρούν οι εικόνες του τέμπλου με χρονολογία 1830.
Το τέμπλο είναι έργο τέχνης ξυλόγλυπτο, ντυμένο με φύλλο χρυσού που κατασκευάστηκε κατά, την διετία 1828-1830 από τον Μαγουλιανίτη ξυλογλύπτη Δημήτριο Ντινόπουλο με βοηθούς τον πατέρα και τους αδελφούς του.
Ο ρυθμός της Εκκλησίας είναι Τρίκλιτη Τρισυπόστατη Βασιλική. Εκτός της κυρίας Αγίας Τραπέζης που είναι αφιερωμένη στο όνομα του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου του Μυροβλήτου, υπάρχει και μία μικρότερη δεξιά που τιμάται επ’ ονόματι του Αγίου Σπυρίδωνος και άλλη μία αριστερά που τιμάται επ’ ονόματι του Αγίου Χαραλάμπους. Ο Ναός διαιρείται σε τρία μέρη. Στον εξωνάρθηκα, στον κυρίως ναό και στο Ιερό.
Εισερχόμενος στο Ναό ο προσκυνητής στο δεξιό του μέρος συναντά ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι επενδεδυμένο με φύλλα χρυσού με την εικόνα του Αγίου Δημητρίου, ενώ στο αριστερό μέρος υπάρχει αντίστοιχο προσκυνητάρι με την εικόνα της Παναγίας, έργο του 1752 τού Μοναχού Γερασίμου. Ο γυναικωνίτης είναι εξώστης που στηρίζεται σε κολόνες με κιονόκρανα κορινθιακού ρυθμού. Στο δεξιό μέρος του σολέα υπάρχει περίτεχνο ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι τού Αγίου Νεομάρτυρος Δημητρίου με γαλάζιο έναστρο θόλο στον τρουλίσκο που στηρίζεται σε οκτώ μικρές κολόνες κορινθιακού ρυθμού. Στο αριστερό μέρος υπάρχει αντίστοιχο προσκυνητάρι με εικόνα του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Δημητρίου πλαισιούμενη από μικρότερες πέντε εικόνες με σκηνές από το βίο του σε σχήμα εγκολπίου. Στο δάπεδο του σολέα υπάρχει μαρμάρινο το άστρο του Δαυίδ.
Στον τοίχο πίσω από το δεξιό ψαλτήρι υπάρχουν εικόνες των Αγίων Κωνσταντίνου καί Ελένης και του Αγίου Νέστορα (1933), ενώ στον αριστερό τοίχο πίσω από το ψαλτήρι υπάρχουν οι εικόνες των Τριών Ιεραρχών και του Αγίου Γεωργίου (αφιέρωμα της ομοτεχνίας των τσαρουχάδων). Στα δυο κλίτη του Ναού απεικονίζονται οι μορφές των Προφητών και συγκεκριμένα στο δεξιό κλίτος οι Προφήτες Ααρών, Ιερεμίας, Δανιήλ, Σολομών, Ιωνάς, Αμώς, Αββακούμ, Ζαχαρίας καΙ Ελισσσαίος. Στο αριστερό κλίτος απεικονίζονται οι Προφήτες: Μωυσής, Ιεζεκιήλ, Δαυίδ, Ηλίας, Ιωήλ, Ωσηέ, Αγγαίος και Σαμουήλ. Στο ίδιο μέρος υπάρχει φορητή εικόνα της Μεγαλομάρτυρος Βαρβάρας, έργο του μοναχού Μαρκιανού, της σκήτης Ιβήρων του Αγίου Όρους (1952). Οι εικόνες στο δεξιό μέρος του τέμπλου είναι όλες διά χειρός Ευστρατίου Κυδωνιάτου και απεικονίζουν το Χριστό εκ της ρίζης του Ιεσσαί (6 Ιουνίου 1830), τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο πλαισιούμενο από 13 μικρότερες εικόνες με σκηνές από το βίο του (5 Ιουλίου 1830), τον Άγιο Σπυρίδωνα (20 Αυγούστου 1831) και τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο (8 Νοεμβρίου 1862). Οι εικόνες στο αριστερό μέρος του τέμπλου είναι και αυτές έργα του ιδίου καλλιτέχνη καί απεικονίζουν την Παναγία (6 Ιουνίου 1830), τον Άγιο Δημήτριο η εικόνα του οποίου είναι αργυροεπένδυτος, τον Άγιο Βασίλειο (28 Δεκεμβρίου 1851) και τον Άγιο Χαράλαμπο.
Τα Βημόθυρα του Αγίου Βήματος είναι ξυλόγλυπτα στα οποία απεικονίζονται οι Πρωτοκορυφαίοι των Αγίων Αποστόλων Πέτρος και Παύλος. Ο Δεσποτικός Θρόνος είναι ξυλόγλυπτος ντυμένος με φύλλο χρυσού που στη βάση του καταλήγουν δύο ξυλόγλυπτοι λέοντες επάνω σε μαρμάρινο βάθρο κατασκευής 1959. Ο Ιερός Ναός ανακαινίσθη προσφάτως το 2000 με κύρια είσοδο στη δυτική πλευρά.
Υπηρέτησαν πολλοί Ιερείς και Διάκονοι, λέγεται μάλιστα οτι κάποτε υπηρετούσαν επτά Ιερείς. Επί των Μητροπολιτών Δανιήλ και Διονυσίου υπηρετούσε και κάποιος Αρχιδιάκονος Προκόπιος Οικονόμου ο οποίος συνυπόγραφε όλα τα έγγραφα της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας. Εφημέριοι του Ναού διετέλεσαν στο παρελθόν οι Πρωτοπρεσβύτεροι π. Δημήτριος Καραπαναγιώτης, π. Παναγιώτης Κουτσουράκης, π. Γεώργιος Τσιώλης και π. Γεώργιος Δημογέροντας.
Σήμερα εφημέριοι του Ναού υπηρετούν ο Αρχιμανδρίτης π. Ιάκωβος Κωνσταντίνου, ο Πρωτοπρεσβύτερος π. Γεώργιος Γεωργουλής και ο Πρεσβύτερος π. Αριστείδης Σκόρδος.