Ιερός Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών
Είναι ο παλαιότερος ναός της Τρίπολης, χτισμένος σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής.
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, η πόλη χωριζόταν σε τέσσερις ενορίες:
Α) Αγίου Δημητρίου
Β) Παμμεγίστων Ταξιαρχών
Γ) Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
Δ) Αγίας Βαρβάρας
Οι δύο πρώτες ενορίες βρίσκονταν μέσα στα τείχη της πόλης, ενώ οι άλλες δύο έξω από αυτά.
Το 1460 μ.Χ. χτίστηκε ένα μικρό εκκλησάκι με την ονομασία «Ταξιάρχης», προς τιμήν του πρώτου άρχοντα της περιοχής.
Κατά τη διάρκεια των ετών 1720-1770, η θρησκευτική και πνευματική ζωή των ενοριτών του «Αγιοταξιάρχη» ήταν έντονη και δραστήρια. Τότε κατασκευάστηκε μεγαλύτερος ναός και παράλληλα κοιμητήριο (νεκροταφείο), όπου ενταφιάστηκαν Ρώσοι και Αλβανοί κατά τα «Ορλωφικά».
Λέγεται ότι στον ναό αυτό λειτούργησε σχολείο στα χρόνια της σκλαβιάς, όπου δίδαξε τα ελληνόπουλα ο Λεβιδιώτης Αναγνώστης Στριφτόμπολας, που μάθαινε τα παιδιά περισσότερο πώς να πετούν το μαχαίρι με επιτυχία στον στόχο, παρά τα λίγα γράμματα της εποχής.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, τον ναό επισκέφτηκε ο Νεομάρτυρας Παύλος, ενώ λέγεται ότι μέσα σε αυτόν έχει ταφεί ο εθνικός ήρωας, ο Υδραίος Γκίκας.
Ο ναός του Αγιοταξιάρχη, ή πιο σωστά των «Αγγέλων», καταστράφηκε ολοσχερώς από τον Ιμπραήμ το 1828. Πριν από την καταστροφή, μέσα στον ναό σταβλίζονταν ζώα.
Το 1836 χτίστηκε ο σημερινός ναός πάνω στα ερείπια του παλιού, ελαφρώς μετατοπισμένος δυτικότερα, και σε ρυθμό τρίκλιτης βασιλικής. Είναι μεγαλύτερος από τον προηγούμενο κατά 5 μέτρα σε μήκος και 2 μέτρα σε πλάτος.
Είναι τρισυπόστατος και έχει τρεις Άγιες Τράπεζες. Ο κεντρικός ναός είναι αφιερωμένος στους Παμμεγίστους Ταξιάρχες Μιχαήλ και Γαβριήλ και γιορτάζει στις 8 Νοεμβρίου.
Η βόρεια Αγία Τράπεζα είναι αφιερωμένη στον Απόστολο Ανδρέα τον Πρωτόκλητο (30 Νοεμβρίου) και η νότια στον Ιερομάρτυρα Χαράλαμπο (10 Φεβρουαρίου).
Στη νοτιοανατολική γωνία του εξωτερικού τοίχου υπάρχει ανάγλυφη κτητορική επιγραφή που γράφει:
«Ο Τέκτων του Ναού Αναγνώστης Χρόνης Λαδόπουλος» και σε άλλο σημείο «1838».
Αναφέρεται ότι οι κτίστες του ναού ήταν Ηπειρώτες, οι οποίοι δούλεψαν τον σκληρό ασβεστόλιθο της Τριπολιτσάς. Στην εξωτερική γωνία του ιερού υπάρχουν διάφορες ανάγλυφες παραστάσεις, όπως:
-
Ένας στρατιώτης με ασπίδα και ξίφος που σκοτώνει λιοντάρι
-
Μια μυθική απεικόνιση από τους Άθλους του Ηρακλή
-
Ο Διγενής Ακρίτας ή κάποιος άλλος Μικρασιάτης ήρωας
Η παράδοση λέει ότι οι εσωτερικές τοιχογραφίες ανήκουν στη «Ρωσική Σχολή» και είναι έργο Ρουμάνου αγιογράφου.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 έγινε ανακαίνιση του ναού και εργάστηκαν οι αγιογράφοι:
-
Νικηφόρος Κανελλόπουλος
-
Γεώργιος Μπάτας
-
Χρήστος Ροϊνιώτης
Εξωτερικά ο ναός έχει πολύχρωμο και πλούσιο διάκοσμο.